een kijkje achter de deur van een andere cultuur
In gedachten zie ik ze nog, de piramides van kruiden, kleurrijke
blikvangers in kerriegeel en saffraanrood. De verbaasde blikken van de jonge
poesjes, hun vacht nog pluizig vers en onaangetast door een nooit meer weg te
likken grijzig vuil. Op wiebelige pootjes wankelen zij de woeste wereld
tegemoet, soms opgetild door een eeltige hand die hen terugzet achter de
veilige beschutting van een roestig wiel.
In mijn hoofd galmen ze na, de doodskreten van de kippen,
bij het ochtendkrieken nog rondscharrelend, een uurtje later als poulet in de
kraam. Rode guillotineplekken in de nek, kakelverse kip zonder kop. Zelfs de trotse
hanen doorlopen dezelfde circle of life.
De rauwe kreten van de slachters doen de rest.
Ik ruik ze nog, die karakteristieke luchten van de medina’s
van Fes en Marrakech, een mengsel van zoet fruit, kruiden en onbereid vlees. En
niet te vergeten de vlagen van versgezette muntthee, klevend aan een
mysterieuze ceremonie van inschenken: van zilverkleurig potje in de glaasjes en
weer terug. Pas als de suiker in kolossale brokken helemaal is opgelost, is de
toverdrank gereed.
Zodra een flard van mijn Nederlandse tongval wordt
opgevangen, blijken ze voortdurend op scherp te staan, de verkopers van
sierraden, sjaals en andere souvenirs. “Kijken kijken, maar niet kopen. Allesj gggratisj.”
En dat ‘allemagggtig pragggtig’ kan ik op het laatst al helemaal niet meer
horen.
Maar, wees eerlijk, zou ik anders reageren als er een
leger wandelende portemonnees door mijn leefwereld paradeerde? Klikklakkend voor
het vastleggen van herinneringen en daarna weer snel terug naar thuis?
Op weg naar de uitgang van die wirwarwereld van een fata
morgana stappen mijn slippers door het nat. Maar niet over nadenken wat dat
allemaal kan zijn. Op ooghoogte de gul glimmende paprika’s en pepers, op de
grond knielend de oude vrouwtjes, rimpelige handjes hoopvol opgehouden, hun
prevelende klanken ‘madame, monsieur’ bescheiden zacht. Kleurrijke kleden
genoeg, maar geen tapijt om mee weg te vliegen. De enige zekerheid dat iedere
dag de zon weer opgaat.
Foto’s maken is soms mensonterend, maar wie weerhoudt me
van de feilloze werking van het fotografisch geheugen? De muilezels en paarden op Djemaa
el Fna, het centrale plein van Marrakech, wachtend in de brandende zon. Twee
aan twee aangespannen bij de koetsjes voor toeristen die de wereld van gekkigheid
wil willen beleven, maar liefst op veilige afstand.
Nog erger de zwoegende ezeltjes voor de schillenkar, de
rug soms bedekt met littekens van stok of zweep. Geen luxepaardjes, en de
menner zelf ziet er niet veel glorieuzer uit.
Tussen al die ezels door weerklinkt een symfonie van
eindeloos getoeter brommers, zo nu en dan onderbroken door het ‘Allah Akhbar’
van de imam. Even later zijn er de deinende bergen van mannenbillen. Buigen voor Allah dat doet
iedereen.
De lassers, de houtbewerkers, de slachters en vooral de
mannetjesmakers; stoer, wijduit en de handen in de zak. De pruttelende potten
op het vuur - tajine, de Marokkaanse stoofschotel. Hier is nog tijd voor de
maaltijdbereiding, en koken is een mannenzaak. Mijn grootste verbazing betreft de
lichamelijkheid van de mannen - zoenen en omhelzen - in een land waar homo’s
niet bestaan.
De scheiding der seksen houdt de maatschappij
overzichtelijk. Moeders in kleurrijke gewaden, met in hun armen kostbare
pakketjes in doeken gehuld. Op weg naar de kliniek op die ene dag dat prikken voor
baby’tjes gratis zijn. De vrouwen bukkend bij de beken, omringd door veelkleurige
natte doeken. Het vuil spoelt met het water mee.
Nooit vergeet ik de eindeloze glow in the dark van een nachtje slapen onder de sterrenhemel in de
Sahara. De eindeloze oasestroken onder de palmen, waar rijke oogsten worden
behaald dankzij een ingenieus irrigatiesysteem; via een kanaaltje met
zanddammetjes krijgt ieder veldje bij tourbeurt het kostbare water. De oude nomadenman
die iedere dag op de brommer water komt halen bij de put, 30 liter in iedere
fles.
Een vakantie is pas eigenlijk echt mooi als die een beetje een ontdekkingstocht is. Dat is gelukt, want ik heb het met eigen ogen gezien: het einde van de wereld. Midden in het Atlasgebergte, het dorpje Imlil, alleen bereikbaar voor stoere bergwandelaars en autorijders met stevige vierwieler en... een sterke maag.
Voor altijd zal ik ze koesteren: de blije blikken van het driejarige meisje naar de zelf geblazen zeepbellen, dansend in de lucht. Ook al is ze geboren in een tent bekleed met oude
jassen en een handvat van een jerrycan als deuropener, hoe een bellenblazer
werkt begrijpt ze intuïtief.
Onze supermarkten kunnen er nog wat van leren! De verse bakgeuren in de broodbakkerij waar jongetjes de door hun
moeders geknede en met doeken omwikkelde deegballen komen brengen, om te worden
afgebakken in de centrale oven. Want ja, een fornuis thuis, dat is voor velen nog een luxeproduct.
Niet alleen in de stad, ook tussen de vele kashba's die als 'zandkastelen' uit het landschap oprijzen, wordt er hard gewerkt door de ezels.
Ook de paardenkracht van de mensen is imponerend. Dat hier geen sportschool met powertraining in de buurt is, is geen groot gemis.
In het drukke verkeer van Marokko gebeuren verrassend weinig ongelukken. Zou dat komen doordat iedereen zo goed is ingespeeld op de eindeloze slierten auto’s kriskras door elkaar? Ritsen wordt hier niet geregeld met een verkeerslicht, maar met veel handgebaar en bijpassende mopperij en ‘wagga wagga’, ten teken van oké.
En zelfs iets dat er bij eerste oogopslag uitziet als een ernstig verkeersongeval, blijkt gewoon een vermoeide drommedaris die zichzelf even pauze gunt.
Rondtrekkend door Marokko leer ik ook het verschil te
zien tussen de oogopslag van Arabieren en Berbers. De eerste de machthebbers,
de pettendragers van de gendarmerie. En de norse blik van de opperober in het
grijze pak. Bij iedere afrekensessie op een hooggelegen terras in Marrakech staat
hij paraat, aan zijn priemende blik ontsnapt geen enkele dirham.
Hoe anders de zienswijze van de Berbers, het natuurvolk uit
de bergen en de woestijn.
Ook zonder hun trotse blauwe gewaden en tulbanden, gevouwen
van tien meter katoen, herken ik de zachtheid van hun diepbruine blikken en tegelijkertijd de
kracht waarmee ze zich naar binnen boren. Voor hen is geld niet synoniem met
geluk.
Een bewijs is het zilveren bedeltje, het handje van Fatimah
voor levensgeluk, gekregen uit een goed hart van een Berberman, ook al kocht ik
niets.
Datzelfde geldt voor de gulle Berber die genoegen nam met mijn allerlaatste muntjes voor een
sjaal met gouddraad, gesponnen op grote klossen midden op straat.
“I love you,”
roept zijn diepe basstem het kersvers geleerde zinnetje achter me aan. Ik weet
zeker dat hij liefde heeft meegeweven in zijn kunstig handgeweven sjaal.
De allermooiste souvenirs zijn watervast, want die neem ik
voor altijd mee in mijn hoofd en in mijn hart. Als we opstijgen van Marrakech, liggen daar ver in de diepte een heel andere stad en heel ander land dan twee weken terug. Nu hebben deze een gezicht gekregen.
Zodra we landen op Schiphol wordt het geroezemoes
overstemd door smartphones voor een snelle melding aan het thuisfront. Pas als
mijn eerste SMSje al is weggestuurd, realiseer ik me de gekkigheid van dit
jachtige gedrag. Kastjes worden opengerukt, koffers worden opgetild. Geen tijd
voor vreugde over een veilige landing, maar haast en stress. In de smalle slurf
van het vliegtuig naar de aankomsthal is links en rechts inhalen toegestaan. Topdrukte!
Zelf houd ik even in achter een oude man op sloffen, ondersteund door zijn al
even oude vrouw, gekleed in een lange mantel met capuchon. Ze lijken even hulpeloos en
niet op hun plaats, maar ik weet precies waar ze perfect passen en voel een soort verbondenheid. Dankzij de
kennismaking met een cultuur die zo anders is dan de mijne, maar die ik van heel nabij heb mogen beleven, al was het dan maar even. En dat verandert je beeld... voor altijd!
